Aanraking als zorgtaal

Wanneer ik richting de uitgang van de huiskamer loop, kruisen onze blikken elkaar.

Ik zie wat etensresten rond haar mond en pak een krukje om naast haar te gaan zitten. Ik help haar het laatste stukje ontbijt weer in haar mond te krijgen, omdat ze dit zelf niet meer kan. Ze knippert een keer met haar ogen.

Haar handen liggen verkrampt in haar schoot. Er staat spanning op haar benen.

Ik leg mijn hand op die van haar. Ze knippert opnieuw. Langzaam begin ik strijkbewegingen te maken. Eerst over haar ene arm, dan over haar andere. Haar ogen sluiten zich langzaam. Daarna maak ik de overstap naar haar benen, die languit in de rolstoel liggen. Onder mijn handen voel ik hoe de spanning geleidelijk wegtrekt en plaatsmaakt voor ontspanning.

Af en toe zoeken we elkaar via de ogen. Dan knippert ze. Dit is ons contact zonder woorden.

Wanneer ik afrond en haar handen vastpak, sperren haar ogen zich wijd open. Ik zie ze vollopen. Een traan ontsnapt. Ze wil iets zeggen, maar er komt geen geluid.

En dat is niet nodig.
Ze voelt zich gezien.

We noemen het complementaire zorg, haptonomische aanraking of Shantala behandeling. Maar in essentie is het niets anders dan liefdevolle aandacht in vertraging.

En die aandacht hoeft geen aparte interventie te zijn.

Ze kan er al zijn terwijl je iemand wast. Terwijl je steunkousen aantrekt. Terwijl je een wond verzorgt of helpt bij het eten.

Het verschil zit niet in wat je doet, maar in hoe je het doet. In de rust van je beweging. In je hand die even blijft liggen in plaats van direct doorgaat. In je ademhaling die niet vooruitloopt op de volgende taak.

Wanneer verbale communicatie moeilijker wordt door dementie of een taalbarrière, wordt aanraking vaak de meest betrouwbare vorm van contact. Het zenuwstelsel herkent veiligheid voordat woorden dat kunnen. En precies daar ontstaat ontspanning.

Dit is ook zorg.
Gevoelszorg.
Misschien wel de kern ervan.

Vandaag sta ik bij haar uitgeleide. De klanken van 𝘚𝘦𝘭𝘢𝘮𝘢𝘵 𝘑𝘢𝘭𝘢𝘯 vullen de hal. Een eerbetoon aan Indische wortels, een wens voor een goede en veilige laatste reis naar huis.

Om haar heen staan collega’s die haar dagelijks verzorgden, facilitair medewerkers, gedragsdeskundigen, medebewoners, vrijwilligers en managers. Ieder heeft haar op zijn eigen manier gedragen.

In stilte bedank ik haar.
Voor de lessen in vertraging.
Voor het woordeloze contact.

Selamat Jalan.
Goede reis. ❤️